Nowelizacja ustawy o zarządzaniu kryzysowym: co gmina musi zrobić i w jakiej kolejności

29 maja 2026 r. prezydent podpisał ustawę o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. 2026 poz. 815), a 4 lipca 2026 r. weszły w życie przepisy dotyczące planów gminnych i powiatowych. Dla kierownika referatu zarządzania kryzysowego oznacza to najpoważniejszą zmianę od lat: dwa dokumenty zamiast jednego, nowa ścieżka zatwierdzania i termin, którego gmina nie kontroluje w całości. Poniżej — co dokładnie się zmieniło i od czego zacząć.

Skąd te zmiany

Nowelizacja wdraża unijną dyrektywę 2022/2557 o odporności podmiotów krytycznych (CER) oraz przepisy dotyczące Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Dokumentem bazowym dla całego systemu planowania staje się Krajowa Ocena Ryzyka (KOR), która zastępuje dotychczasowy Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego. Rozszerzono też samą definicję sytuacji kryzysowej — obejmuje teraz również zagrożenia hybrydowe i cyberbezpieczeństwo, nie tylko klęski żywiołowe i awarie techniczne.

Najważniejsza zmiana: dwa plany zamiast jednego

Dotychczasowy gminny plan zarządzania kryzysowego zastępują dwa odrębne dokumenty:

• plan zarządzania ryzykiem — obejmuje zapobieganie i przygotowanie: analizę zagrożeń, ocenę prawdopodobieństwa i skutków, działania redukujące ryzyko;
• plan reagowania kryzysowego — opisuje działania w trakcie zdarzenia i usuwanie jego skutków: kto decyduje, kto wykonuje, jakimi zasobami.

Cykl planistyczny wydłużono z 2 do 3 lat, zgodnie z regulacjami unijnymi. W praktyce oznacza to rzadsze, ale poważniejsze przeglądy — dokument, który powstanie teraz, będzie pracował przez całą kadencję.

Nowa ścieżka zatwierdzania i termin, którego nie kontrolujesz

Gmina nie zatwierdza już planu samodzielnie. Projekt gminnego planu zarządzania ryzykiem wójt, burmistrz lub prezydent miasta przekazuje do zatwierdzenia staroście (starosta swój plan powiatowy przekazuje wojewodzie). I tu pojawia się najtrudniejszy element nowelizacji: gminny plan zarządzania ryzykiem oraz plan reagowania kryzysowego muszą być zatwierdzone w ciągu 3 miesięcy od zatwierdzenia odpowiedniego planu powiatowego.

Nowe obowiązkowe elementy planu gminnego

Nowelizacja precyzuje, co plan gminny musi zawierać. Dwa elementy są nowe:

• Matryca bezpieczeństwa — określa zadania i obowiązki poszczególnych uczestników zarządzania kryzysowego w reagowaniu na sytuacje kryzysowe. To odpowiedź na najczęstszą słabość dotychczasowych planów: w środku zdarzenia nikt nie wie, kto decyduje, kto dzwoni i do kogo.
• Inwentaryzacja sił i środków planowanych do wykorzystania — spis realnie dostępnych zasobów: ludzi, sprzętu, obiektów, umów. Nie deklaratywny, lecz weryfikowalny.

Drugi reżim prawny: ochrona ludności

Warto pamiętać, że od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje odrębna ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 r. Nakłada ona na wójta/burmistrza dodatkowe zadania: tworzenie i utrzymywanie zasobów ochrony ludności (zapasy wody, energii, żywności, miejsca schronienia), organizowanie ewakuacji oraz działania informacyjno-edukacyjne. W praktyce oba reżimy prawne dotyczą tego samego zespołu i tej samej dokumentacji — i tak też warto je obsługiwać: łącznie, jednym procesem planistycznym.

A finansowanie?

Limity wydatków na wdrożenie zmian określono na poziomie wojewódzkim — od ok. 426 tys. zł w 2026 r. do ok. 527 tys. zł w 2035 r. na województwo. Nie przewidziano odrębnej puli celowej dla gmin: o środki i wsparcie merytoryczne gminy będą zabiegać za pośrednictwem powiatu i województwa. Tym bardziej warto mieć przygotowaną argumentację i etapowany kosztorys — zarówno pod budżet własny, jak i pod wnioski o wsparcie.

Od czego zacząć: kolejność działań dla gminy

1. Zrób przegląd tego, co masz. Dotychczasowy plan zarządzania kryzysowego nie trafia do kosza — jego elementy zasilą oba nowe dokumenty. Kluczowe pytanie brzmi: które części opisują rzeczywistość, a które powstały pod audyt?
2. Zaktualizuj analizę ryzyka. Nowa definicja sytuacji kryzysowej wymaga uwzględnienia zagrożeń hybrydowych i cyberbezpieczeństwa. Oceń prawdopodobieństwo i skutki dla swojej gminy — nie kopiuj katalogu zagrożeń z sąsiedniej.
3. Przygotuj matrycę bezpieczeństwa z ludźmi, nie przy biurku. Podział zadań, którego nie potwierdzili wykonawcy, jest fikcją. Krótkie warsztaty z OSP, służbami i pracownikami urzędu dadzą matrycę, która przejdzie i zatwierdzenie, i realne zdarzenie.
4. Zinwentaryzuj siły i środki fizycznie. Sprawdź, co naprawdę działa: agregat, który nikt nie uruchamiał od dwóch lat, nie jest zasobem — jest pozycją na liście.
5. Przygotuj projekty obu planów przed zatwierdzeniem planu powiatowego. Gdy starosta zatwierdzi swój plan i ruszy trzymiesięczny zegar, Twoje dokumenty powinny być gotowe do finalnych korekt, nie do napisania.
6. Zaplanuj przećwiczenie planów po zatwierdzeniu. Cykl 3-letni oznacza, że błędy niewykryte teraz zostaną w dokumentach na długo. Ćwiczenie weryfikacyjne kilka miesięcy po wdrożeniu wychwytuje je, zanim zrobi to realne zdarzenie.